U bent hier

Ethische principes voor het beheer en de restitutie van koloniale collecties in België

De foto is een sfeerbeeld, detail van een Songye krachtbeeld, DR Congo. Flickr, CC BY-NC-ND 2.0

Persbericht | 2 juni 2021, Brussel

In oktober 2018 vroeg een zestigtal academici en medewerkers uit de academische en de museum- en erfgoedsector in een open brief om meer discussie over de teruggave van Afrikaans cultureel erfgoed in Belgische musea en om ethische richtlijnen voor de museumsector voor het beheer en de restitutie daarvan. Om daar vaart in te brengen richtte een aantal van hen een onafhankelijke expertengroep op. Die moest een eerste aanzet geven voor dergelijke richtlijnen. Het resultaat zijn deze Ethische principes voor het beheer en de restitutie van koloniale collecties in België. De groep heeft er ruim twee jaar onderzoek voor gedaan.

De groep beschouwt de Ethische principes uitdrukkelijk niet als eindpunt maar als bijdrage tot het debat. Ze zijn een uitnodiging aan iedereen die mee wil nadenken over de noodzakelijke hervormingen op het gebied van beleid, recht en institutionele praktijk met betrekking tot collecties verworven in een koloniale context. Verdere discussie moet verlopen in samenwerking met diaspora- en andere gemeenschappen en landen van oorsprong en met overheden en de erfgoedsector in het land.  De groep dringt ook aan op het scheppen van mogelijkheden voor een breder maatschappelijk debat over deze kwestie.

De groep beschouwt de Ethische principes uitdrukkelijk niet als eindpunt maar als bijdrage tot het debat. Ze zijn een uitnodiging aan iedereen die mee wil nadenken over de noodzakelijke hervormingen op het gebied van beleid, recht en institutionele praktijk met betrekking tot collecties verworven in een koloniale context. Verdere discussie moet verlopen in samenwerking met diaspora- en andere gemeenschappen en landen van oorsprong en met overheden en de erfgoedsector in het land.  De groep dringt ook aan op het scheppen van mogelijkheden voor een breder maatschappelijk debat over deze kwestie.

De groep heeft de volgende principes geformuleerd:

BREDE AANPAK
De Ethische principes zijn slechts één onderdeel deel van de bredere noodzaak en verantwoordelijkheid voor het kritisch onderzoeken van het koloniale verleden. De groep steunt dan ook het initiatief tot de oprichting van een speciale parlementaire commissie voor het onderzoeken van het Belgisch koloniale verleden (DOC 55 1462/001). Op dit moment is België de enige oud-kolonisator die voor zo’n brede aanpak kiest.

BEHOEFTE AAN OVERZICHT
Er is op dit moment geen overzicht van koloniale collecties in openbare instellingen en particuliere handen in België. Dergelijke collecties komen niet alleen uit Centraal-Afrika maar ook uit andere koloniale gebieden. De term ’verzamelen’ dekte een brede waaier aan activiteiten, waarvan sommige gepaard gingen met bruut geweld. Allemaal werden ze gekenmerkt door een fundamenteel gebrek aan gelijkheid. Voor een effectief restitutiebeleid is een transparant en breed overzicht onmisbaar.

HERKOMSTONDERZOEK
Nauw verbonden met het overzicht is de noodzaak van een nieuw type herkomstonderzoek. Dat draait om meer onderzoekssamenwerking met herkomstlanden en gemeenschappen, meer zeggenschap voor herkomstlanden en gemeenschappen over de prioriteiten in het herkomstonderzoek, meer oog voor de wijze waarop objecten zijn verworven en extra financiering van dit type onderzoek. De groep wil het herkomstonderzoek sterk geïntensiveerd zien. Tegelijkertijd wijzen we echter op de beperkingen van herkomstonderzoek voor het bieden van sluitende antwoorden over alle collecties en objecten. Het mag dan ook niet gebruikt worden als excuus om daadwerkelijke restitutie op de lange baan te schuiven. Daarom raad deze groep de ontwikkeling aan van verschillende manieren om restitutie te bekomen; zowel op basis van herkomstonderzoek als op basis van praktische of ethische overwegingen.

BETERE WETGEVING
Ondanks de gangbare indruk bestaat er momenteel geen absolute juridische belemmering voor de teruggave van koloniale collecties in het publieke domein, hoewel het in de praktijk moeilijk blijft. De bestaande internationale, Europese en nationale wetgeving en regels voor de bescherming van cultureel erfgoed zijn ontoereikend. Wij menen dan ook dat nieuwe wetgeving nodig is die de restitutiepraktijk vergemakkelijkt. De groep ondersteunt het ‘Wetsvoorstel restitutie koloniaal erfgoed’ van Dr. De Clippele en Prof. Dr. Demarsin.

WIE KAN TERUGVRAGEN?
Eisende partijen kunnen natiestaten, regionale of culturele groepen en individuele nazaten van makers of eigenaren zijn. Om een claim te kunnen adopteren, hebben niet-statelijke actoren bij voorkeur de steun nodig van de staat, op wiens grondgebied ze wonen. De groep pleit echter sterk voor inclusie van de niet-statelijke actoren.

De Ethische principes voor het beheer en de restitutie van koloniale collecties in België zijn na te lezen op www.restitutionbelgium.be

Dossiers 
Koloniaal erfgoed

Reacties