U bent hier

ICOM kondigt nieuwe museumdefinitie aan

Het International Council of Museums (ICOM) heeft een nieuwe museumdefinite aangekondigd en die luidt:

“Musea zijn democratiserende, inclusieve en meerstemmige ruimtes voor kritische dialoog over het verleden en de toekomst. Terwijl ze de conflicten en uitdagingen van het heden erkennen en aanpakken, houden ze artefacten en exemplaren in beheer voor de samenleving, bewaren ze uiteenlopende herinneringen voor toekomstige generaties en garanderen ze gelijke rechten en gelijke toegang tot het erfgoed voor alle mensen.

Musea hebben geen winstoogmerk. Ze zijn participatief en transparant en werken in actief partnerschap met en voor diverse gemeenschappen om inzichten in de wereld te verzamelen, te bewaren, te onderzoeken, te interpreteren, te tentoonstellen met als doel bij te dragen aan de menselijke waardigheid, sociale rechtvaardigheid, wereldwijde gelijkheid en planetair welzijn.”

Waarom nu een nieuwe definitie?
Sinds 2006 is de museumdefinitie niet meer gewijzigd. Bij de laatste wijziging werd alleen de term ‘immaterieel’ toegevoegd zodat de definitie zowel materieel als immaterieel erfgoed omvatte. In de nieuwe definitie zijn ze dit onderscheid uit de weg gegaan door alleen het woord ‘erfgoed’ te gebruiken zonder bijvoeglijk naamwoord.
Op de Algemene Vergadering van ICOM kunnen leden wijzigingen (amendementen)  voorstellen en zal er een definitief besluit genomen worden over de voorgestelde museumdefinitie. Dit gebeurt tijdens het ICOM-congres in Kyoto, Japan op 7 september 2019.

Wat is er gewijzigd?

Abstracte benadering
In vergelijking met de vorige definitie is er duidelijk gekozen voor een meer abstracte, filosofische benadering van de term ‘museum’. De kerntaken worden nog wel benoemd: verzamelen, bewaren, onderzoeken, interpreteren en tentoonstellen. Helaas wordt de term afstoten niet aangehaald. Er wordt geen aandacht geschonken aan het herbestemmen buiten het museale domein.

Betrekken van de gemeenschap
Om de kerntaken uit te voeren dienen musea actieve partnerschappen (samenwerkingen) met gemeenschappen aan te gaan. Impliceert dit dat het uitvoeren van de kerntaken niet meer ‘slechts’ en alleen tot de rol de museummedewerker behoren, maar dat coproducties met de lokale en diverse gemeenschap een voorwaarde zijn? Dit vraagt meer dan alleen een doordacht educatiebeleid; het vraagt ook een reflectie op de interne bedrijfsvoering van het museum.

Waarden-gebaseerde definitie
We zien deels de vijf maatschappelijke waarden van musea doorschemeren in de definitie. Waaronder de verbindende waarde. Musea zijn de schakel tussen het verleden en heden. Niet langer staan musea slechts ‘ten dienste van de samenleving’ – waar de vorige definitie vooral op focuste – maar zouden volgens de nieuwe definitie ook in staat moeten zijn om een ‘kritische dialoog’ aan te gaan. Impliceert dit dat musea een eigen stem laten horen? Musea zouden dit kunnen opvatten als een uitnodiging twijfelachtige herkomst te onderzoeken en onthullen.

Wat is er in de nieuwe definitie hetzelfde gebleven?

Het not-for-profit beginsel blijft in tact; museale collecties dienen een publiek belang en mogen niet worden ingezet voor het maken van winst. Musea dienen alle inkomsten ten goede te laten komen aan de statutaire doeleinden.

Waarover gaat de discussie in Kyoto?

Fluïde ruimtes
De eerste drie termen (democratiserend, inclusief en meerstemmig) benadrukken de transparante rol die musea dienen te vervullen. Musea worden niet meer gedefinieerd als permanente instellingen; het zijn fluïde ruimtes, continu aan verandering onderhevig. De van oudsher hiërarchische organisatiestructuur zal dan plaatsmaken voor ‘democratisering’: het vergroten van inspraak en medezeggenschap in de organisatie. De roep naar meerstemmigheid en transparantie kan, vanuit een West-Europees perspectief waar musea begonnen door een soort superioriteit en bevestiging van patriottisme, voor sommige groepen ervaren worden als een verademing.

Inclusie
Door de indirecte verwijzing naar het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap, worden musea als individueel museum aangespoord voortaan gelijke rechten en gelijke toegankelijkheid te bieden.

Verwondering als vertrekpunt
Het begrip ‘erfgoed’ (heritage) staat niet op zichzelf vanwege de uniciteit of artistieke waarde, maar wordt direct in verband gebracht met de historische waarde die het heeft voor de toekomstige generatie. Hierin zien we de collectiewaarde uit de maatschappelijke waarden terug; Musea zijn het collectieve geheugen van de samenleving, voor jong en oud.

Participerende rol van musea
De museumdefinitie sluit af met de visionaire kreet: ‘(…) met als doel bij te dragen aan de menselijke waardigheid, sociale rechtvaardigheid, wereldwijde gelijkheid en planetair welzijn.’ Dat is een mooi streven, maar verdwijnt qua toetsbaarheid in het (inter)subjectieve. De gehele museumdefinitie dient daarom een praktische vertaalslag te krijgen, waarbij wél de inclusieve en participerende rol van musea uit de nieuwe definitie overeind blijft. In Nederland nemen we dat mee in het vernieuwingstraject van de Code Culturele Diversiteit zodat een inclusiever en meetbaar beleid ontwikkeld kan worden.


Hoe pakken we dit verder op?

De Museumvereniging gaat samen met het Landelijk Contact voor Museumconsulenten in gesprek met het Museumregister over de toetsbaarheid van de nieuwe definitie, dat onderdeel zal worden van de herijkte Museumnorm 2020.

Wil jij ook reageren op de nieuwe museumdefinitie? Login of registreer om hieronder te kunnen reageren.


Over de term ‘museum’
Nederland kent geen museumwet. De titel 'museum’ is niet beschermd - ook niet in de Erfgoedwet - en daarom voor iedereen vrij te gebruiken. De Museumvereniging, als brancheorganisatie voor de Nederlandse musea, ziet het als een van haar taken duidelijkheid te geven over de definitie van een museum. Toetsing of een museum aan de definitie voldoet ligt bij de onafhankelijke stichting Het Museumregister Nederland. Musea die volgens het Museumregister aantoonbaar voldoen aan de museumdefinitie ontvangen het Certificaat Geregistreerd Museum. Na registratie kan het museum het lidmaatschap van de Museumvereniging aanvragen en deelnemen aan de Museumkaart.

Over de Museumvereniging
De Museumvereniging is de brancheorganisatie van ruim 400 musea in Nederland. Samen werken zij aan het versterken van het publieke belang van musea. Door een blijvende binding van álle inwoners van ons land met museale collecties te stimuleren. Want in onze snel veranderende samenleving vertellen musea verhalen die we niet mogen vergeten. Met hun collecties verrassen en verrijken musea bezoekers, gemeenschappen en de maatschappij als geheel.

Dossiers 
Museumdefinitie

Reacties

Terwijl ik de conflicten en uitdagingen van het heden erken én aanpak, verzamel, bewaar, onderzoek, interpreteer en tentoonstel ik ondertussen ook nog met als doel bij te dragen aan de menselijke waardigheid, sociale rechtvaardigheid, wereldwijde gelijkheid en planetair welzijn. Hier worden missie en visie naar een intergalactisch niveau opgekrikt. Ondertussen mis ik node de term 'enjoyment' in de nieuwe definitie. Mag dat ook nog in een museum?
Als Museum IJsselstein werken wij al jaren op deze wijze, wat MIJ betreft daarom ook een prima tekst. En zo abstract vind ik de tekst eigenlijk ook niet ...