U bent hier

Jonge honden

Foto Lebak Photography

Hoe krijg je meer jongeren naar het museum? Museumvisie bekijkt drie programma’s waarin de expertise van jong talent wordt ingezet.

Tekst Edo Dijksterhuis

Curatoren


 

IN JONGE HANDEN
MAS, Antwerpen







De eerste jongeren die zich in 2011 meldden voor het programma MAS in Jonge Handen, voldeden aan het klassieke plaatje: cultureel geïnteresseerd, uit hoger opgeleid milieu. ‘Maar we zijn inmiddels geëvolueerd, de groep is nu veel diverser,’ constateert projectleider Liene Conard. ‘Dat komt onder andere door onze samenwerking met Atlas, de inburgeringsorganisatie voor anderstalige nieuwkomers. Maar ook de mond-tot-mond reclame heeft z’n werk gedaan. En ons jaarlijkse gemaskerd bal, met vier podia voor Antwerps dj-talent, is een mooie kennismakingsmogelijkheid voor zo’n 2500 jongeren per keer.’

De ‘jongerencrew’, zoals MAS het noemt, bestaat uit vijftien tot twintig jongens en meisjes, in leeftijd variërend van 16 tot 26 jaar. Sommigen komen net kijken, anderen draaien al jaren mee. Ze komen gemiddeld eens per tien dagen bij elkaar. ‘De opzet is sinds het begin wel enigszins veranderd,’ vertelt Conard. ‘Eerst boden we een tentoonstelling of thema aan en keken we wat de jongeren daarmee wilden. Het was vooral evenementgericht. Nu wordt er veel meer gediscussieerd en is het inhoudelijker. Aan het begin van het jaar maken de deelnemers hun wensen kenbaar. En wij kijken dan of we daarop kunnen aansluiten.’

Die werkwijze heeft al geresulteerd in de ontwikkeling van een app waarmee kan worden gegrasduind in de collectie. De jongerencrew schrijft zelf de begeleidende teksten. En bij de lancering van het Snapchataccount van het museum kregen de jongeren een cursus van een landelijk bekende Snapchatter. Volgend jaar vindt het meest ambitieuze project tot nu toe plaats: dan stellen ze in samenwerking met conservatoren zelf een tentoonstelling samen.

Deelnemers aan MAS in Jonge Handen worden geselecteerd op motivatie. ‘Ze moeten niet alleen regelmatig aanwezig zijn, vergelijkbaar met een jongerenvereniging, maar ook thuis dingen voorbereiden,’ vertelt Conard. ‘We toetsen ze tussentijds op competenties, zoals initiatief nemen en betrokkenheid bij de organisatie. Bij het afzwaaien krijgen ze een diploma. Dat wordt erkend door zelfstandigenorganisatie Unizo en de Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding [vergelijkbaar met het Nederlandse UWV]. Dat maatschappelijk draagvlak is niet onbelangrijk. Het werkt als een kwaliteitskeurmerk.’


                                                                                                                                                      

Creatieven


 

HERMITAGE VOOR KINDEREN
Hermitage, Amsterdam




 

Hermitage Amsterdam heeft de ambitie iedere Amsterdamse basisschoolleerling minstens één keer over de vloer te hebben. Het museum bereikt nu zeventig procent van de scholen. Een flink aantal keert regelmatig terug. Maar behalve op een breed educatief aanbod voor een zo groot mogelijke groep richt de Hermitage zich ook op talentontwikkeling voor een select gezelschap. ‘Toen we Hermitage voor Kinderen begonnen, bestond zoiets niet,’ vertelt Wieke van Veggel, coördinator Educatie. ‘Wel op het gebied van sport en muziek, maar niet voor beeldende kunst.’

Tijdens hun bezoek aan de Hermitage in groep 6 worden de deelnemers gescout voor dit op excellentie gerichte programma. ‘Binnen het niveau van hun eigen klas wordt gekeken naar leerlingen die eruit springen. Ze zijn extra geïnteresseerd tijdens de rondleiding, maken heel geconcentreerd de tekenopdrachten of leveren bijzondere kunstwerkjes af tijdens de workshop. Het opmerkelijke is – en onderzoek heeft dat bevestigd – dat het vaak gaat om leerlingen die op school niet zo opvallen, geen traditionele uitblinkers.’

Via de school worden ze uitgenodigd deel te nemen aan Hermitage Atelier, zo’n zestig per jaar. Gedurende anderhalf jaar krijgen ze drie blokken van vijf lessen voorgeschoteld, die aansluiten bij drie tentoonstellingen. ‘Het programma is geënt op het educatieve programma van de Hermitage in Sint Petersburg, maar aangepast aan de lossere onderwijsmethoden van Nederland. Het is niet ons doel de nieuwe Rembrandt zo vroeg mogelijk te ontdekken, maar om deelnemers te leren samenwerken, grenzen te verleggen en oplossingen te verzinnen. Het zijn de 21ste-eeuwse vaardigheden waar nu ook in het onderwijs zoveel aandacht voor is.’

Na het Atelier volgt de drie jaar durende Hermitage Academie, met twaalf lessen per jaar. ‘Negentig procent stroomt door; als ze eenmaal meedoen, is er weinig uitval,’ is Van Veggels ervaring. ‘De Academie raakt aan alle aspecten van kunst: modeltekenen, fotografie, maar ook kunstgeschiedenis. En we gaan op pad, naar andere musea.’

Het traject wordt afgesloten met een ‘afstudeerceremonie’, waar deelnemers een diploma en een Jonge Vriendenpas krijgen uitgereikt. ‘Ze zijn dan vijftien, zestien jaar – een vormende leeftijd. Veel voormalige deelnemers vertellen ons dat het programma veel heeft gedaan voor hun zelfvertrouwen. En vaak ook voor hun latere studiekeuze. Niet dat we een-op-een klaarstomen voor de Rietveld Academie, maar een jongen bijvoorbeeld, die van huis uit helemaal niet cultureel was opgevoed, ging mede door de Academie marketing studeren omdat hij de reclame in wilde.’


                                                                                                                           


Directeuren


JUNIOR DIRECTEUR
Museum Wierdenland, Ezinge (Groningen)








Jasper Weinans (links) aan het werk bij een opgraving in de buurt van Rome. Hij studeert archeologie is sinds 15 augustus voor een half jaar juniordirecteur.

Terugkijkend op haar eigen stage, vindt Heidi Renkema nu dat ze eigenlijk te weinig geleerd heeft. Ook van studiegenoten weet ze: de onderzoeken die ze deden, verdwenen in een diepe la. Dat moest anders bij Museum Wierdenland in het Groningse Ezinge, waar Renkema tegenwoordig directeur is. Zij biedt niet zomaar een stage aan, maar een directeursfunctie op juniorniveau. ‘Ik heb het afgekeken van het Mondriaan Huis in Winterswijk, daar doen ze het al langer,’ bekent ze. ‘Stagiairs van hoog niveau en met een stevige motivatie kunnen van binnenuit de organisatie leren kennen en hun leiderschapskwaliteiten verbeteren.’

De vacature voor de eerste junior directeur werd vorig jaar zomer in beperkte kring verspreid en leverde zes brieven op van laatstejaars of net afgestudeerde academici. ‘Wel goede,’ volgens Renkema. ‘We vragen ook best wat. Een junior directeur moet enige leidinggevende ervaring hebben, bijvoorbeeld in een studentenvereniging, want een ploeg van zestig vrijwilligers aansturen is niet niks. En het gaat om een periode van vijf maanden, drie dagen per week.’

In die periode loopt de junior directeur mee met Renkema en mag zich met alles bemoeien, tot de financiën aan toe. Afhankelijk van interesses, talent en instelling worden bepaalde capaciteiten verder ontwikkeld. ‘De eerste stagiair was extreem sociaal en ging mee naar alle vergaderingen. De tweede bleek een begenadigd schrijver en hield zich bezig met communicatie.’

Dat deze ervaring goed is voor een cv is al gebleken: een voormalige junior directeur heeft een baan aangeboden gekregen bij het Openluchtmuseum. Maar ook het museum zelf heeft profijt van de regeling. Behalve dat de stagiair Renkema werk uit handen neemt, zorgt hij voor een frisse wind. ‘Onze social media zijn er enorm op vooruitgegaan. En we krijgen feedback over hoe presentaties overkomen op een jonger publiek. Niet onbelangrijk is bovendien dat we via de stagiairs de banden hebben aangehaald met de Rijksuniversiteit Groningen. Als wij een inhoudelijke vraag hebben, weten de stagiairs bij welke docent we moeten zijn. De universiteit op haar beurt weet beter wie wij zijn. Dat maakt het gemakkelijker om iemand te vragen voor bijvoorbeeld een lezing.’

Het museumbestuur twijfelde in eerste instantie over de junior directeur. ‘Ze onderschatten de studenten,’ zegt Renkema. ‘Maar ze zijn helemaal om. Wat begon als proef, wordt nu officieel onderdeel van het beleid.’

Dossiers 
Educatie Museumvisie

Reacties