U bent hier

Kunst kijken

Van kijken naar kunst leer je niet alleen iets over die kunst, het kan ook inzicht geven in wiskunde, geneeskunde en zelfs cognitieve psychologie.

Tekst Micha Cluysenaer

Geneeskunde

Een arts moet een patiënt goed kunnen observeren, maar nauwkeurig beschrijven wat je ziet is moeilijker dan je denkt. Dat ervaren studenten geneeskunde en klinische technologie tijdens de verplichte werkgroep ‘De Kunst van het kijken’ in Museum Boijmans Van Beuningen. Alex Linsen, docent aan het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam, kwam op het idee en ontwikkelde de cursus samen met Catrien Schreuder, hoofd Educatie van het museum. ‘Tijdens de workshop leren de studenten het verschil tussen observeren en interpreteren en oefenen ze de overdracht van informatie,’ vertelt Linsen. In kleine groepjes trekken de studenten met een conservator het museum in. Een student observeert een kunstwerk en beschrijft dat zo goed mogelijk aan de groepsgenoten die het niet zien. Zij moeten het tekenen. Linsen: ‘Het gaat hier om formele vormbeschrijvingen. Je ziet bijvoorbeeld geen sneeuwpop, maar drie witte cirkels boven elkaar, waarvan de bovenste wat kleiner is. Op die manier moeten zij ook een tumor beschrijven.’ Tijdens de tweede opdracht mag de observator alles zeggen wat er in hem opkomt bij het kijken naar een schilderij. De anderen moeten luisteren en alles opschrijven. Pas daarna mogen ze tekenen. Observatie- en communicatievaardigheden worden zo door de andere deelnemers direct getoetst. ‘Studenten en begeleidende artsen zijn enthousiast,’ aldus Linsen.

Cognitieve psychologie

Voor de tentoonstelling Eye Attack. Op Art en kinetische kunst met kunstwerken die je voor de gek houden uit de periode 1950-1970, werkte het Stedelijk Museum Schiedam samen met hoogleraar Jan Theeuwes van de vakgroep Cognitieve Psychologie aan de Vrije Universiteit. Hij gaf een (uitverkochte) lezing en leverde commentaar bij een aantal schilderijen. Daarvan is een filmpje gemaakt dat op de expositie was te zien. Theeuwes: ‘Ik koos schilderijen die typisch zijn voor bepaalde fenomenen, dacht na over de vraag hoe het komt dat je beweging ziet die er niet is en zocht naar hoe principes werken. Er is relatief nog weinig bekend over hoe mensen naar kunst kijken. Op Art leent zich hier goed voor vanwege de optische effecten die de waarneming beïnvloeden. Heel interessant voor een waarnemingspsycholoog. Uit recent onderzoek dat we hebben gedaan met eye tracking in het Van Gogh Museum blijkt dat kinderen heel anders naar een schilderij kijken dan volwassenen. De proefpersonen bekeken vijf schilderijen. Ze kregen een apparaatje op hun hoofd dat precies registreerde waar ze naar §keken. Terwijl volwassenen op zoek gaan naar details, kijken kinderen vooral naar opvallende vormen en kleuren. Het is het verschil tussen topdown en bottom-up kijken.’

Meetkunde

De verbinding tussen het standaard rekencurriculum op de basisschool en kunsteducatie in het museum kan reken- en wiskundeonderwijs betekenisvoller maken. Maar wat is de beste manier en onder welke voorwaarden leidt dit tot succes? In het driejarige project Meetkunde uit de kunst in de klas staat deze vraag centraal. Samenwerkingspartners zijn Museum Boijmans Van Beuningen, twee faculteiten van de Universiteit Utrecht, IPABO Amsterdam, Hogeschool Rotterdam en twee basisscholen. Eveline Schoevers promoveert op dit praktijkgerichte onderzoek. ‘Het is een gezamenlijk project, waarbij iedere deelnemer eigen inbreng heeft. Ik ben vooral bezig met de meetinstrumenten en de theoretische onderbouwing van de nascholing en de lessenserie, zorg voor de communicatie en regel het meest, omdat ik een fulltime aanstelling heb dankzij een subsidie van de NRO. De leerkrachten zorgen voor goede aansluiting bij de onderwijspraktijk.  Het was even wennen, iedereen gebruikte andere termen voor hetzelfde. Nu hebben we een “meetkunsttaal” ontwikkeld. Het project is inmiddels groter geworden, scholen uit het hele land doen mee. Die kunnen niet altijd naar Boijmans en bezoeken een museum in de buurt, of desnoods het schoolplein. Er is nog geen uitslag, maar het is sowieso waardevol. De leerlingen vinden dit leuker dan alleen werken met een methode in de klas.’

Dossiers 
Educatie Museumvisie

Reacties