U bent hier

Terugblik kennismiddag: ‘Wat is momenteel de omgang met koloniale collecties die beheerd worden in Nederlandse musea?

De kennismiddag in Museum Volkenkunde stond in het teken van kennis delen met betrekking tot herkomstonderzoek en de omgang met koloniaal erfgoed en de dialoog rond dit thema starten.

Directeur Nationaal Museum van Wereldculturen Stijn Schoonderwoerd verwelkomde de aanwezigen, gaf een introductie op het thema en drukte de aanwezigen op het hart dat hoewel collecties in koloniale context een politiek proces is, musea zich hier niet achter moeten verschuilen. Schoonderwoerd: “Wat wij als musea kunnen doen, is herkomstonderzoek. Wat de politieke uitkomst ook zal zijn. Het is noodzakelijk te weten wat de herkomstgeschiedenis is van koloniale objecten. Dankzij nieuwe technieken wordt het steeds beter mogelijk dit te achterhalen.” Lees het volledige openingswoord hier.

Bewustzijn koloniale verleden vergroten
De eerste prestentatie was in handen van hoogleraar Remco Raben. Hij vertelde over het belang van bewustwording van het koloniale verleden in de huidige samenleving, hoe we daarmee om kunnen gaan en wat het betekent voor musea. Raben: “Onze cultuur en samenleving zijn op talloze manieren vervlochten met kolonialisme. Het dekolonialiseren (de reflectie hierop) is traag opgang gekomen.” Veel burgers herkennen zich volgens de hoogleraar niet in museale collecties. Musea moeten daarom strategieën bedenken hoe zichzelf te positioneren in een wereld waar onder andere een groeiende behoefte is aan gelijkwaardigheid en het kritisch beschouwen van de eigen cultuur.

Pilot herkomstonderzoek NIOD is recent gestart
De tweede presentatie werd verzorgd door Ellen Grabowsky van het Expertisecentrum Restitutie (ECR) van het NIOD. Naar aanleiding van het maatschappelijke debat zijn de krachten vanuit wetenschap en musea gebundeld en is er een commissie in het leven geroepen die sinds eind 2019 de pilot herkomstonderzoek leidt. “Herkomstonderzoek is een kerntaak van musea. Daarnaast is het een van de pijlers van restitutie. Met deze pilot willen we ervaring opdoen met herkomstonderzoek. We gaan dus niet onderzoeken óf er moet worden teruggegeven en aan wie, maar wel: wat is er nodig en hoeveel tijd kost het?” Haar collega Klaas Stutjes lichtte een van workpackages Indonesisch erfgoed toe.

Recht doen aan het publieke belang van erfgoed
Na deze twee presentaties gaf voorzitter Commissie Nationaal kader koloniale collecties Lilian Gonçalves-Ho Kang You een toelichting. Zij vertelde over de opdracht die de commissie van de minister OCW heeft gekregen om een toekomstperspectief te schetsen voor de omgang met koloniaal erfgoed en om een inventarisatie te maken van koloniale objecten in het beheer van Nederlandse musea. Inclusief de stand van zaken van herkomstonderzoek naar deze objecten. Gonçalves- Ho Kang You: “Fijn dat we samen in gesprek kunnen gaan over ons verleden, wat er zichtbaar is in musea en hoe we hiermee om willen gaan. Dit kan niet los gezien worden van hoe we tegen ons koloniale verleden aankijken. Het is daar onderdeel van. Veel musea hebben een groeiende behoefte om te onderzoeken hoe hun collecties zijn samengesteld.” De commissie verwacht 1 oktober 2020 het rapport voor de minister aan te kunnen bieden. “We zoeken in ons beleidsadvies naar een heldere, duidelijke beleidslijn, die betekenisvol is en recht doet aan het publieke belang van erfgoed, de verschillende perspectieven én aan de complexiteit van het onderwerp.”

Ervaringen met ontzamelen en herbestemming delen met collega’s
Directeur Museum Prinsenhof Janelle Moerman lichtte tot slot een tipje van de sluier op bij wat er komt kijken als je een herbestemming zoekt voor een complete collectie. Het museum heeft er uiteindelijk zes jaar over gedaan om de collectie - bestaande uit 40.000 items - van Museum Nusantara te ontzamelen. Hun ervaringen en aanbeveligngen zijn gebundeld in een rapport. Moerman: “Ontzamelen kost veel tijd en geld. Laat je niet opjagen en haal ervaring op bij een partnermuseum.”

Met elkaar een dialoog starten
Na afloop van de presentaties was het tijd om aan de hand van scherp geformuleerde stellingen met elkaar de dialoog te starten rondom herkomstonderzoek en koloniaal erfgoed. Rode lijn in deze discussies was: musea verdienen steun bij hun onderzoek naar herkomst van de collectie. Dat onderzoek mag niet op voorhand belemmerd worden door eigendomskwesties of vragen over restitutie.

Bewustzijn, begrip en nuance zijn belangrijk
De voorzitter van de Museumvereniging Irene Asscher-Vonk sloot de middag af. Zij gaf mee om samen op zoek te gaan naar bewustzijn, begrip en nuance over het koloniaal verleden en nieuwe perspectieven op de Collectie Nederland.

Dossiers 
Koloniaal erfgoed

Reacties